Oproep: uw praktijkverhaal over menselijke waardigheid en ouderen(zorg)

Ik verricht op dit moment onderzoek rondom het thema menselijke waardigheid en ouderenzorg.

In de gezondheidsethiek is waardigheid een onbruikbaar, want vaag begrip, zeggen sommigen. Voor anderen is het juist onmisbaar als een kenmerk van goede zorg.

Om beter inzicht te krijgen in hoe het begrip waardigheid functioneert, ben ik op zoek naar praktijkverhalen van ouderen zelf of hun naaste omgeving (in de zorg- en hulpverlening, maar ook daarbuiten) waarin waardigheid een rol speelt. Hebt u in uw eigen omgeving als oudere, professional, vrijwilliger en/of mantelzorger zo’n ervaring gehad, dan ben ik geïnteresseerd in uw verhaal.

Mail het naar: delangefrits@gmail.com

(Over waardigheid gesproken: respecteer in uw mail s.v.p. de privacy van betrokkenen)

Dank!

Aankondiging: Masterclass Ouder Worden in Perspectief

VOOR 2010 IS HET MAXIMUM AANTAL DEELNEMERS BEREIKT.

IN 2011 WORDT DE MASTERCLASS OPNIEUW AANGEBODEN.

SCHRIJF U NU ALVAST IN!

Bent u als professional of als vrijwilliger betrokken bij de begeleiding van ouder wordende mensen in hun levensvragen?
Op maandag 18 januari 201o start voor de derde keer de Masterclass Ouder Worden in Perspectief, een intensieve tiendaagse cursus van januari tot juni.
Voor het volledige programma en aanmelding, zie www.pthu.nl/masterclass, of de aankondiging op mijn weblog Goed Oud Worden.

Geluk is als het leven lukt

Lezing Kerk & Wereld, Utrecht, 26 oktober 2007

De koopman lijkt wel een dominee te zijn geworden. Vanuit de London School of Economics bedrijft Sir Richard Layard missie als een zendeling die de wereld van zijn heilsboodschap wil overtuigen: het grootste geluk voor het grootste aantal mensen behoort het nieuwe ideaal in de politiek te worden. Economen moeten daarom ophouden zich blind te staren op koopkracht en betalingsbalans; zij moeten mensen helpen gelukkig te worden.
Dat geld niet gelukkig maakt, staat inmiddels onomstotelijk vast. Goed te eten hebben, een stevig dak boven ons hoofd en niet al te vaak rood staan helpt wel om ons gelukkig te voelen, maar bepaalt het niet. Veel belangrijker is het feit of we al dan niet goed overweg kunnen met onze familie, de liefde van ons leven hebben gevonden, onszelf kwijt kunnen in ons werk, vrienden hebben en een gemeenschap waarin we ons thuis voelen, en of we het idee hebben dat we zelf ons leven een beetje onder controle hebben en volgens onze eigen waarden kunnen leven.

Gerrit de Kruijf’s Ethiek Onderweg

Boekpresentatie Donner Rotterdam, 29 mei 2008

Gerrit de Kruijf is een man van paradoxen; een vat vol tegenstrijdigheden. Een krachtige persoonlijkheid met een ferme levensovertuiging , maar tegelijk een man wars van absolute oordelen, van: zo zit het en niet anders.
Een door en door kerkelijk mens, een dominee in hart en nieren, maar tegelijk een man van de wereld, die pas echt op stoom komt in de politieke arena, maar slechts matig in de religieuze binnenkamer is geïnteresseerd.
Een christelijk ethicus ook, die er van overtuigd is dat je God voor goed en kwaad niet kunt missen, maar die wars is van geheven vingertjes en knellende codes. ‘Het superioriteitsidee van gelovigen maakt het politici lastig’, zei Femke Halsema onlangs bij de uitreiking van de Ab Harrewijn Prijs. Dan kent zij Gerrit de Kruijf nog niet.

Een taaie gerichtheid op morgen (Trouw, Letter & Geest, 12 juli 2008)

De een zoekt zijn roots, de ander verlangt naar vleugels. Ik heb me altijd tot de laatste aangetrokken gevoeld. Zoveel wortels heb ik ook niet. Mijn stamboom is nooit echt uitgezocht. Mijn speurtocht eindigde bij een hoogbejaarde oom die verhaalde van zijn vaders boerengezin, waarin drie zoons opgroeiden zonder boerderij in het vooruitzicht. Ze werden als knecht uitbesteed aan Duitse boerenfamilies in het grensgebied. Het lukte mijn grootvader later een bescheiden boerderij te pachten.

Zijn verhaal zou ik heel graag willen horen, ik draag zijn naam. Maar verder terug, op zoek naar mijn roots in voriger eeuwen? Geef mij maar vleugels.

Een goed glas wijn

Wie een boek de titel ‘De armoede van het zwitserlevengevoel’ meegeeft, vraagt erom: de kritische tegenwerping van relaxte senioren of ik het hen soms niet gun. Ze genieten elke dag volop van hun pensioen en hebben de mooiste tijd van hun leven. Hoezo armoedig? Of ik zelf wel weet wat lekker genieten is? Zeker weer zo’n moraliserende calvinist die altijd wat te mekkeren heeft.

Een misverstand. Ik kan u verzekeren, geef mij een goed glas wijn op een zomers terras en ik blijf er tot sluitingstijd hangen. En ik hoop dat ook op mijn oude dag nog te kunnen blijven doen, met hulp van een goede pensioenverzekeraar.

Waar is het mij dan wel om te doen? Om ons gebrek aan visie op ouder worden op de langere termijn.

Oud en der dagen zat (Trouw, Letter & Geest 11 oktober 2008)

Moet ’onomkeerbaar verlies aan persoonlijke waardigheid’ een geldig criterium worden voor euthanasie? De Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde vindt van wel. Ethicus Frits de Lange heeft zijn twijfels. „Misschien is het zo dat de hoogbejaarden van vandaag te gemakkelijk verinnerlijken wat ze wordt aangepraat: dat je je tijd hebt gehad als je zo oud bent geworden.”

Okke Jager, theoloog van de hoop

Inspirerende voorgangers: Op 24 augustus 2008 sprak Lex Bohlmeijer, presentator van NCRV’s Schepper&Co, met hoogleraar Frits de Lange over theoloog Okke Jager. Dit is een bewerking van het radio-interview.

“Hij legde zich niet neer bij wat hem als feit werd gepresenteerd en kreeg daarmee iets van een querulant, onverzettelijk. Altijd bezig met de toekomst met morgen. Als iemand tegen hem zei `leg je nu maar neer bij vandaag’, dan weigerde hij beslist. Hij ging altijd voor een morgen, dat beter is dan vandaag.
Hij noemde dat zelf wel eens een ‘zeurderig verlangen’ naar het paradijs. Dat was nooit een terugverlangen naar vroeger, daarover hoorde je hem nooit. Integendeel: hij hield van futurologen die over de toekomst spraken. Hoewel hij er ook kritiek op had, was hij iemand van het 20e eeuwse vooruitgangsgeloof. Aan doemdenken had hij een hekel.”

Voor je kiezen (de utopie van de vrije keuze)

Er is een ideologie die door heel onze samenleving heen sijpelt. Die luidt aldus: ‘je bent vrij om te kiezen, dus ben je verantwoordelijk én word je er op afgerekend’. Ik zou die directe causaal lijkende relatie die wordt gelegd tussen de keuzevrijheid, verantwoordelijkheid en afrekenen sterk willen betwijfelen en vertellen wat dat met name voor ouderen betekent.

Het dictaat van de zelfverbetering (Trouw, L&G 9 februari 2009)

Hoogleraar Maarten van Buuren herinnert zich precies de dag en het uur dat hij verloor wat hij altijd voor zijn ’ik’ had aangezien. Een routinevergadering, begin 2000, op het faculteitsbureau. Hem wordt koffie aangeboden, maar hij is niet in staat iemand aan te kijken of iets te zeggen.  Hij vlucht in paniek naar huis en verschanst zich er dagen achtereen. Het is het begin van een diepe depressie, waarvoor hij zich laat behandelen. Het verloop ervan beschrijft hij in ’Kikker gaat fietsen! Of over het leed dat leven heet’.  De gerenommeerde literatuurwetenschapper, vertaler en essayist, moet van zichzelf zeggen: „Ik besta niet meer, wat in de stoel hangt is een stoffelijk overschot. Ik ben niet meer. […] Ik word uitgevlakt, met de grond gelijk gemaakt, vernietigd. Het enige waarop ik mag hopen, is dat via medicijnen of zelfmedicatie de machine weer opgang wordt gebracht, opdat de wereld me in genade wordt teruggeschonken.”

Darwin in Kampen

2009 Darwinjaar?

In Kampen was het dat al tien jaar eerder.

Gevoel voor verhoudingen.

Een studie over theologie, ethiek en evolutietheorie.

Een evolutionair wereldbeeld, een ethiek die de mens uit het centrum van de
aandacht haalt – wat betekenen zij voor onze visie op God en zijn verhouding tot de wereld? Als we geloven dat het evolutionaire proces ‘het werk van God’ (Hefner) is en daarbij tegelijk Darwins theorie van natuurlijke selectie volop serieus willen nemen, dan lijkt een aantal traditionele Godsvoorstellingen niet meer levensvatbaar te zijn. (hoofdstuk 5)

Het zwitserlevengevoel en de AOW (Soeterbeeck RKK 24 maart 2009)

Het kabinet onderhandelde weken over hoe de crisis in Nederland moet worden aangepakt. Eén van de ideeën is de AOW-leeftijd van 65 naar 67 jaar te verhogen. Dit plan stuit op veel protest, maar is dat terecht? In Soeterbeeck een gesprek met Frits de Lange, ethicus en auteur van het boek ‘De armoede van het Zwitserlevensgevoel’, over de discussie omtrent de AOW.

Levensgenot
De Lange: “Ik zou het niet erg vinden als de leeftijd van 65 naar 67 zou gaan. Wat ik wel jammer vind is dat in de hele discussie bijna niemand stilstaat bij de inhoudelijke vraag over dit nut. Men kijkt alleen maar naar het economische belang.” Volgens de Frits de Lange heeft een verhoging van de AOW-leeftijd juist een positieve impact op het levensgenot van ouderen.

Verdeling arbeidsdruk
De Lange pleit voor een betere verdeling van arbeidsdruk: “Om te beginnen moet die arbeidsdruk beter verdeeld worden over de levensloop. Gedurende je hele leven steeds zo’n dertig uur per week werken, dan ben je met je 65e niet opgebrand. En investeren in scholing!”

Voor meer, zie Soeterbeeck RKK, 24 maart 2009

Voor de uitzending: Uitzending gemist

Altijd de wind in de rug (Letter & Geest 20 juni 2009)

Babyboomers, geboren in de eerste tien jaren na de Tweede Wereldoorlog, willen doorgaans van geen wijken weten. Ze weigeren in te zien dat ze een schakel zijn tussen de generaties, zelfs niet nu de ouderdom nadert. Frits de Lange vraagt zich af waarom.

Tot nog toe lachte de geschiedenis de babyboomer toe. Wie in het eerste decennium na de Tweede Wereldoorlog is geboren, kon rekenen op vrede en groeiende welvaart in de jaren vijftig, hoger onderwijs (nu ook voor vrouwen) in de jaren zestig, riante salarissen in de kennis- en diensteneconomie, goedkope huizen in de jaren zeventig en tachtig, en ten slotte de macht in de jaren negentig. Het ging de babyboomgeneratie doorgaans voor de wind. Als zij niet de ruimte van het establishment kreeg om zich breed en groot te maken, dan nam zij die zelf wel. Met de protestbeweging die door deze generatie werd gedragen werd een nieuwe toon gezet: Nederland veranderde van een verzuilde, hiërarchische samenleving in een individualistische, egalitaire samenleving, waarin zelfontplooiing de centrale waarde vormde.

Wie kan er iets hebben tegen een – nu vergrijzende – generatie die zoveel geluk heeft gehad? Waarom een bofkont zijn succes niet gunnen. Is dat geen ordinaire afgunst? Toch, onder het gemor van dertigers en veertigers over potverterende senioren, die in hun massale aanspraak op AOW en dure gezondheidszorg roofbouw zouden plegen op de volgende generatie, zit méér dan simpele jaloezie. Het verwijt dat de babyboomer treft, gaat over meer dan over rechten en plichten. Natuurlijk, het is onrechtvaardig dat een kleinere generatie jongeren in een onzekere, globaliserende economie de oudedagszekerheid van een grote generatie veeleisende ouderen zal moeten ophoesten.

Maar het probleem ligt dieper.

De geboorte van een lezer (Trouw, Letter & Geest 29 augustus 2009)

Van beslissende gebeurtenissen in je leven wordt zelden een foto gemaakt. En als er ooit een foto van gemaakt is, is hij soms onvindbaar. Dat overkomt mij nu.
Ik zoek vergeefs in de schoenendoos met familiekiekjes, het fotoarchief van mijn overleden ouders, zwart-witte opnames uit de jaren veertig tot zestig van de vorige eeuw, witomlijnd afgedrukt met gekartelde randen. Daarin moet ooit ook de prent van een klein Fritsje gelegen hebben, zo’n zes jaar oud, gezeten in de veel te grote rookstoel van zijn vader, met trots een opengeslagen nummer van De Spiegel voor zich, het Christelijk Nationaal Weekblad, waarop zijn ouders waren geabonneerd.
Mijn vader moet het moment echt een opname waard gevonden hebben; er werd nog niet gedachteloos digitaal  voor het vaderland weg geklikt. Het ventje kan nog maar amper lezen en schrijven, zal hij gedacht hebben, en nu al met een volwassen blad voor zijn neus. Dezelfde vader die later zou zeggen dat zijn zoon weliswaar twee linkerhanden had, maar wel ’onmeunig met de penne’ (ontzettend bedreven met de pen) was.
De foto is niet meer te vinden. Een herinnering aan het moment zelf heb ik eigenlijk niet; zij is ooit tot leven geroepen door die foto, een moment dat op zijn beurt door mijn vader tot heugelijk ogenblik gemáákt is.
Het is behelpen, maar ik schep er nu maar de mythe van ’de beslissende gebeurtenis in mijn leven’ mee: daar in die rookstoel vond ooit mijn geboorte als lezer plaats. En al lezend ben ik geworden wie ik ben.

Kalenderwijsheid (Trouw, L&G 10 oktober 2009)

Vijfenzestig. Zelden heeft een getal  zo’n symbolische betekenis gekregen als tijdens de recente discussie rond  de AOW. De polder liep er door onder (Jongerius: ’Tuig van de richel’), het gesloten front van de bonden scheurde, en wie ooit socialisme met progressieve politiek vereenzelvigde weet nu beter.  ’65 blijft 65’, aldus de SP.

Vijfenzestig – het is een cijfer geworden met een hoog fetisjgehalte. En toch, wat een armoedig getal. Sinds de invoering van de AOW in 1957 staat het voor de leeftijd waarop we met pensioen gaan. En wie met pensioen gaat, is oud. Zo plat en simpel ligt dat. Een modern leven, het is  van een treurigstemmende oppervlakkigheid, kent slechts drie fasen. De jeugd die in het teken staat van opvoeding en scholing, de volwassenheid waarin de arbeidscarrière centraal staat, en de ouderdom waarin je, al dan niet voldaan,  terugkijkt op je werkzame leven.