Reacties bij Frits de Lange

Reactie op Frans Vosman: Toch een liberale burgermansethiek? Vragen bij De Langes voorstel voor een goede oude dag. door Pieter Vos

Pieter Vos — Tue, 18 Aug 2009 10:30:56 +0000

Beste Frits (en Frans),
Toevallig las ik onlangs de kritische bespreking van je boek ‘De mythe van het voltooide leven’ door Frans Vosman. Destijds heb ik je boek met veel plezier en grotendeels instemmend gelezen, ook vanwege de prominente rol die je aan Kierkegaard geeft natuurlijk. Nu valt me op dat Frans’ kritiek op een aantal van jouw stellingnames en aannames precies verloopt via een kritiek op Kierkegaard. Ik kan de kritiek op een te sterke nadruk op wil en bewustzijn volgen en zou ook instemmen met een pleidooi voor de erkenning van het premorele leven, maar het is volgens mij een misverstand om met MacIntyre e.a. te stellen dat Kierkegaard hier de boosdoener is. Zie ook de interessante bundel ‘Kierkegaard after MacIntyre’ van Davenport e.a., waar MacIntyre gecorrigeerd wordt en deze correctie zelf ook ter harte neemt.

Wat zich hier ook wat wreekt is dat je in je boek mede leunt op de Kierkegaardinterpretatie van Cyril Lansink, die het of/of van Of/Of volgens mij ten onrechte eenzijdig interpreteert als een tegenstelling tussen het esthetische en het ethische ten gunste van het laatste. Ik denk dat een dergelijke diachronische lezing van dat boek aangevuld moet worden met een synchronische lezing, waarbij het esthetische, premorele leven ten volle wordt gehonoreerd en zelfs een tegoed houdt op het ethische(waarbij je wel moet bedenken dat het esthetische leven niet zondermeer samenvalt met wat Frans het fenomenale leven noemt). Lansink heeft een mooi boek geschreven, maar daarbij naar mijn idee onvoldoende gebruikgemaakt van hedendaags Kierkegaard-onderzoek, waarin de eenzijdige nadruk op keuze, wil, sprong, bewustzijn, beslissing enz. van de Duitse existentialistische en dialectisch-theologische Kierkegaard-receptie grondig wordt bijgesteld. Ook identificeert Lansink de positie van de rechter volgens mij ten onrechte met die van bijv. Anti-climacus in ziekte tot de dood, iets waarin je hem wat te gemakkelijk volgt (bijv. p. 147). O.a. Vrees en beven staat daar nog als wig tussenin. Een andersoortige correctie van het Kierkegaardbeeld biedt bijv. ook Udo Doedens door juist de notie van het ‘eenvoudige leven’ bij Kierkegaard naar voren te schuiven. Maar zelfs de begrippen keuze, wil en vertwijfeling bij de ethicus staan in het kader van het beamen van een leven dat reeds gegeven is. Binnekort veschijnt van mij een inleiding in kierkegaard waarin ik dit benadruk. Kortom, Frans’ relativering van autonomie, zelfbepaling, zelfsturing, en zelfontplooiing heeft in kierkegaard een bondgenoot. En ik heb je boek zo gelezen dat jij precies ook die relativering wilt aanbrengen, al verbindt je een begrip als zelfsturing volgens mij net iets te gemakkelijk met Kierkegaard. Juist het opbouwende religieuze werk legt veel nadruk op passiviteit, ontvankelijkheid, gelassenheit haast. En dat tegenwicht zou je van mij nog wel wat sterker aan mogen zetten tegen de opgefokte zelfontplooiingsidealen van senioren die hun tweede jeugd willen verzilveren.

Nou ja, deze gedachten kwamen bij mij boven – ik schrijf ze voor de vuist weg. Misschien heb je er wat aan.

Reactie op Het dictaat van de zelfverbetering (Trouw, L&G 9 februari 2009) door Sandy

Sandy — Thu, 30 Jul 2009 12:51:35 +0000

Heel mooi! Zelf geniet ik er wel van om me steeds verder te ontwikkelen en nieuwe uitdagingen aan te gaan. Maar het leuke daarin is de reis, niet de bestemming! Door mezelf niet te serieus te nemen, mijn beperkingen te accepteren en het leven wat meer als een spel te zien, worden de doelen die ik stel minder zwaar. Een doel soms niet halen is geen ramp, als de poging maar een mooie ervaring is geweest. Dat levert soms nieuwe inspiratie, ideeën of zelfkennis op.
Inderdaad is de bevestiging van anderen niet voldoende. Je vergelijkt jezelf toch steeds weer met iemand die dingen nog beter, sneller, mooier en handiger heeft gedaan. Door het waardeoordeel bewust weg te laten, wordt ook dat hanteerbaar. Maar zelf-oordeel blijft een valkuil om je steeds bewust van te zijn.

Reactie op Altijd de wind in de rug (Letter & Geest 20 juni 2009) door Sandy

Sandy — Thu, 30 Jul 2009 12:21:33 +0000

Herkenbare beschouwing, mooi essay. Bij mijn trouwen waren inderdaad alle vier mijn grootouders nog in leven. Twee van hen hebben mijn kinderen nog meegemaakt. Mijn ouders zijn van tijdens de oorlog, zij hebben zowel voor hun ouders als voor hun kinderen en kleinkinderen altijd veel betekend en doen dat nog. Het besef van de verticale en horizontale generatielijnen bestaat volgens mij naast elkaar, uitzonderingen nagelaten.
Hoe het beschermen van het milieu en het financieren van de ouderenzorg zich ontwikkelt, is een andere zorg. De hoeveelheid ouderen ten opzichte van jongeren is hier volgens mij het probleem. Het milieubesef is iets dat nog steeds niet voldoende aanwezig is, ook niet bij de huidige volwassenen.

Reactie op Het zwitserlevengevoel en de AOW (Soeterbeeck RKK 24 maart 2009) door Salty Letters

Salty Letters — Wed, 01 Apr 2009 21:37:28 +0000

Als we langer door moeten werken, pleit ik er voor dat we dan ook langer kind mogen ( lees: moeten ) zijn.
Alles in verhouding dan!

Reactie op Het zwitserlevengevoel en de AOW (Soeterbeeck RKK 24 maart 2009) door Ide Wolzak

Ide Wolzak — Sun, 29 Mar 2009 10:10:12 +0000

Naar aanleiding van de uitzending van Soeterbeeck die ik vanmorgen 29-3 zag:

Mensen worden niet ’steeds ouder’! Ken je cijfers!
“Ik ‘geloof’ dat toen de aow werd ingesteld mensen nog ongeveer 2 jaar leefden,” wat de gespreksleidster naar voeren bracht, is een niet erg sterk argument; het is zelfs pertinent onjuist. Niemand kent de cijfers kennelijk, want het wordt niet tegengesproken. “Wordt zo’n uitzending ook voorbereid?” vraag ik mij dan af.
In 1950 was de levensverwachting van mannen 13,7 jaar (vrouwen 14,2), in 2007 mannen 16,6 (vrouwen 20,4). Voor mannen is gemiddeld het aantal jaren dat zij nog te leven hebben dus gestegen met 2,9 jaar (vrouwen 6,2). Hoezo mensen woorden ’steeds ouder’? (Cijfers van CBS, met weinig moeite van internet te halen)
Maar vooral: mensen zijn toch zeker meer dan getallen! Het betreft hier gemiddelden. ‘Gemiddelde mensen’ bestaan niet! Velen halen de 67 niet eens, meer dan over het algemeen wordt gedacht. Velen zijn niet zo gezond als ons steeds wordt voorgespiegeld. Velen hebben veel verdriet om gestorven partners, kinderen, en andere naasten, van wie zij zielsveel houden. Dat betekent dat hun het leven vaak heel zwaar valt. Kan ook betekenen dat doorwerken een reddingsboei is om te overleven. ‘Mooie’ verhalen over ‘zwitserlevengevoel’ generaliseren alle nuances weg.
De 67-maatregel is gebaseerd op verkeerde uitgangspunten en dat is kwalijk, daardoor zijn er staks veel onvoorziene, diep ingrijpende persoonlijke gevolgen!
Lees bv ook eens de artikelen van prof. Geert Braam in Volkskrant en Trouw van 27 maart, hij belicht daarin een heel andere kant van het verhaal.

Ide Wolzak, sociaal-geograaf, gepensioneerd, blij dat ik destijds met 62 kon stoppen.

Reactie op Het dictaat van de zelfverbetering (Trouw, L&G 9 februari 2009) door Lineke van der Weij-Noorda

Lineke van der Weij-Noorda — Mon, 23 Mar 2009 13:15:39 +0000

Door een buurvrouw die Trouw leest kwam ik in aanraking met het artikel Het dictaat van de zelfverbetering, 7 februari 2009.
Het was een feest van herkenning.
Al sinds jaren heb ik last van depressies. Een jaar of twee geleden heb ik met psycholoog Frank Huysman ontdekt dat het hebben van een depressie voor mij soms te verkiezen is boven het “te moeten doen met mezelf”. Mezelf, met al mijn kwalijke karaktereigenschappen en pijn, is soms niet te harden, dan “zak ik onder een denkbeeldige lijn” en sluit alle gevoelens af. En word iemand anders.
Nu glimlach ik af en toe als ik denk; ‘met mij moet ik het doen’, en slaag er op deze manier in minder vaak “onder die lijn te zakken.” Bovendien moet ik nog een boek uit het Frans vertalen en een nog beetje bij mijn man en kinderen blijven. Heel hartelijk bedankt voor dit fantastische betoog!

Reactie op Het dictaat van de zelfverbetering (Trouw, L&G 9 februari 2009) door Simone Nijboer

Simone Nijboer — Mon, 02 Mar 2009 12:55:37 +0000

Wat een mooi artikel!
Ik ben coach, het is mijn werk om mensen te helpen hun leven vorm te geven. Maar ik herken zeer het ‘gevaar’ van het dictaat van de zelfverbetering, en hoe dwingend en wanhopigmakend dit kan zijn!

Een uitgebreidere reactie op het artikel heb ik geschreven in mijn weblog:
http://www.simonenijboer.nl/content/index.php?option=com_content&view=article&id=63:radicale-acceptatie&catid=14:blog&Itemid=12

Reactie op Het dictaat van de zelfverbetering (Trouw, L&G 9 februari 2009) door Jos

Jos — Sat, 14 Feb 2009 15:05:23 +0000

Ik heb dit artikel vorige week in de Trouw gelezen en was ervan onder de indruk. Hulde!

Reactie op Een goed glas wijn door Nieuw « Frits de Lange

Nieuw « Frits de Lange — Mon, 20 Oct 2008 07:20:26 +0000

[...] Lees het hele artikel> [...]

Reactie op Verschenen: De armoede van het zwitserlevengevoel door De armoede van het Zwitserlevengevoel. Frits de Lange | Doorneweerd Advies en Bemiddeling in verzekeringen

Thu, 10 Jul 2008 06:53:54 +0000

[...] de Lange heeft een boek geschreven over dit Zwitserlevengevoel. De armoede van het Zwitserlevengevoel. Met nadruk niet over de verzekeringsmaatschappij Zwitserleven zelf. In dit boek wil De Lange dit [...]